Actueel

Meningsverschillen over nieuw GLB

25 april 2018 |

akkerbloemen

Wat gebeurt er in de landbouw als het GLB wordt afgeschaft? Moet voedselzekerheid een kerndoel blijven van het landbouwbeleid? En hoe zit het eigenlijk met de doelgerichte betalingen waar iedereen het over heeft. We vroegen het de laatste maanden aan een tiental wetenschappers, belangenbehartigers en politici. Een overzicht van hun standpunten.


Afschaffen van GLB


Jan Huitema
Jan Huitema

Wat gaat er eigenlijk mis als er vanaf 2020 helemaal geen GLB meer is, luidde een van de vragen. Dat is nou precies de vraag die alle beleidsmakers in Europa zich moeten stellen, reageerde VVD-Europarlementariër Jan Huitema. Volgens hem gaat het huidige GLB-debat over aanpassing van de bestaande systematiek. Huitema pleit voor een fundamentele discussie. Waarbij hij overigens wel meldt dat er best iets te zeggen is voor afschaffing van directe inkomenssteun, “maar dan moet dat wel stapsgewijs gebeuren”.

Schok

Hoogleraar plattelandsontwikkeling Dirk Strijker stelt dat afschaffing van het GLB een stevige schok in de landbouw zal geven, omdat de financiering onder leningen wegvalt. Dat beamen alle vertegenwoordigers van de landbouw die in de serie aan het woord komen. “Voor boeren met grond is dat een ramp”, stelt bijvoorbeeld Iris Bouwers (NAJK). “De GLB-premies zijn opgenomen in de grondwaarde en maken dus deel uit van de financiering van bedrijven”.

Faillissementen

Jaap van Wenum LTO Nederland
Jaap van Wenum

LTO-bestuurder Jaap van Wenum verwacht faillissementen in de landbouw als de toeslagen verdwijnen. In Nederland, en zeker in het oosten van Europa. Hij meldt ook: “Als het hele GLB wegvalt, gaat een aantal landen onmiddellijk over tot nationale maatregelen om de eigen boeren te ondersteunen. In Nederland gaat dat niet gebeuren. Het verdwijnen van het GLB leidt dus tot een verslechtering van de concurrentiepositie van Nederlandse boeren.”

Staatssteun

Krijn Poppe van Wageningen UR plaatst een andere kanttekening: “Afschaffen van het GLB is vooral niet goed voor de Europese samenwerking. We krijgen dan allerlei gevechten over staatssteun en over de uitwerking van het klimaatbeleid.”
Volgens Teo Wams en Kirsten Haanraads (beiden van Natuurmonumenten) is het GLB nu een subsidie op voedselproductie. Daar zijn ze geen voorstander van. Het GLB moet blijven bestaan, maar dan moet het beschikbare geld wel worden ingezet voor een echte transitie van de agrarische sector, stellen zij.


Voedselzekerheid


Moet voedselzekerheid een doelstelling blijven van het nieuwe GLB, vroegen we. Alex Datema (BoerenNatuur) constateert dat er voldoende voedsel in Europa is, “maar dat kan in crisistijden anders zijn”. Daarom vindt hij het goed dat de EU een instrument heeft, en houdt, om bijvoorbeeld de grens dicht te gooien.

Onrust

Krijn Poppe

Volgens Krijn Poppe is voedselzekerheid een taak van de overheid. “In situaties waarin die zekerheid wegvalt, zoals na een orkaan, kan dit leiden tot onrust en plunderingen. Dat moet je zien te voorkomen.” Hij vindt voedselzekerheid overigens zeker niet het belangrijkste doel van het GLB.
LTO-bestuurder Jaap van Wenum betoogt dat Europa meer dan voldoende voedsel produceert. “Het zou voor Nederlandse boeren juist goed uitkomen als er wat meer schaarste aan voedsel zou zijn. Behoud van de leefbaarheid op het platteland is nu verreweg de belangrijkste drijfveer achter het GLB.”

China

Sieta van Keimpema (Dutch Dairy Board) maakt zich juist wel zorgen over voedselzekerheid. Steeds meer boeren stoppen met hun bedrijf. “Daar komt bij dat grote bedrijven uit China en Saoedi-Arabië grond in Oost-Europa opkopen. Dat kan in de nabije toekomst grote gevolgen hebben voor de voedselzekerheid in de Europese Unie.”

Iris Bouwers

NAJK-bestuurder Iris Bouwers vindt dat voedselzekerheid onderdeel moet blijven van het landbouwbeleid. “Het is niet te voorspellen wat er komende decennia in de wereld gaat gebeuren. Het kan slecht uitpakken als Europa wat betreft voedsel afhankelijk wordt van importen.”

Geopolitieke spanningen

Bouwers krijgt wat dit betreft steun van VVD’er Huitema. Hij stelt: “Voedselzekerheid is niet vanzelfsprekend. Geopolitieke spanningen kunnen grote gevolgen hebben voor de wereldwijde handel in voedsel. De Europese Unie mag wat voedsel betreft niet afhankelijk worden van derde landen. Maar moeten we daarvoor de directe inkomenssteun in de benen houden? Ik denk van niet.”


Doelgerichte betalingen


Hoe denken de geïnterviewden over doelgerichte betalingen vanuit het GLB? Dit is een van de belangrijkste onderwerpen in het debat over het nieuwe GLB. Over de vergroeningsregels die nu voor de boeren gelden, zijn de meesten niet erg positief. Dat kan dus beter.

Biodiversiteit

Wams en Haanraads (Natuurmonumenten) pleiten voor maatregelen die bijdragen aan biodiversiteit, waterkwaliteit, bodemvruchtbaarheid en bijvoorbeeld klimaat. Hierbij is maatwerk nodig. Ook in Nederland kunnen de accenten verschillen: “Op de ene plek kan meer aan agrarische natuur worden gedaan, op andere plekken aan landschapskwaliteit of kunnen akkerranden worden aangelegd. Dit soort maatwerk kan wel voor een stevige toename van de administratieve lasten zorgen.”

Roofbouw

Alex Datema

Volgens Datema (BoerenNatuur) plegen Nederlandse boeren roofbouw op de bodem en de omgeving. “Dat moet anders. We moeten het geld uit het GLB dan ook inzetten om boeren te stimuleren andere keuzes te maken.” Verbeteren van de bodemkwaliteit krijgt wat Datema betreft prioriteit, want de “bodem is het fundament voor landbouwproductie, biodiversiteit en ook klimaat.”

Geen verplichtingen

Europarlementariër Bas Belder (SGP) maakt een totaal andere keus. Wat hem betreft is het werk wat boeren doen – voldoende veilig voedsel produceren – al een maatschappelijke prestatie van formaat. Hij wil boeren niet verplichten om andere diensten te verrichten. Wel is hij voor “top-ups om vrijwillige aanvullende diensten zoals natuurbeheer of innovaties passend te vergoeden”.

De vergroening in het huidige GLB stelt volgens Europarlementariër Huitema niet veel voor. De regels zijn in Brussel bedacht, maar leveren in de praktijk weinig resultaat op. “Het uitgangspunt moet zijn: het resultaat telt en daar wordt de boer voor beloond. Hoe hij dat resultaat haalt, is aan de boer zelf.”

Puntenregeling

LTO-bestuurder Van Wenum pleit voor een puntenregeling: “Er moet een pakket maatregelen komen waar boeren uit kunnen kiezen. Toeslagen worden dan uitgekeerd als een minimaal punten wordt gescoord. Bij de vergroening gaat het nu vooral om biodiversiteit. Dat is te beperkt. Klimaatmaatregelen en bijvoorbeeld verbetering van bodemvruchtbaarheid moeten ook gelden als maatschappelijke tegenprestatie.”

Dirk Strijker

Hoogleraar Dirk Strijker pleit als het gaat om doelgerichte betaling voor een territoriale invulling van het GLB: “De situatie in Noord-Duitsland, Nederland en Vlaanderen verschilt sterk van de situatie in Zuid- en vooral Oost-Europa. Je kunt meer doelgericht werken als je ruimte geeft voor verschillende doelen per regio of land.”

Via de markt

Voor het hele GLB-budget moeten maatschappelijke tegenprestaties worden geleverd, poneert Strijker. “Wat zouden we anders mogen verwachten van het GLB?”
Dat laatste vindt ook Poppe van de Wageningen UR. Hij zegt er wel wat bij. “Prima dat de overheid maatschappelijke doelen via subsidies probeert te bereiken, maar het is de vraag of alle doelen waar het nu over gaat via Brussel geregeld moeten worden. Je kunt ook proberen de markt zijn werk te laten doen, bijvoorbeeld door de consument via de melkprijs mee te laten betalen aan het doel ‘koe in de wei’.”

Dat laatste vindt ook Huitema: “Het mooiste is als de producent de extra resultaten die hij boekt op het gebied van biodiversiteit, dierwelzijn en klimaat via de markt betaald krijgt.”

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>